Ochrona biologiczna roślin – naturalne metody zwalczania szkodników i chorób

Ochrona biologiczna roślin obejmuje metody wykorzystujące organizmy pożyteczne, mikroorganizmy oraz preparaty pochodzenia biologicznego do ograniczania występowania szkodników i chorób. Rozwiązania biologiczne znajdują zastosowanie w profesjonalnym ogrodnictwie, produkcji szklarniowej, tunelach foliowych, sadownictwie, rolnictwie, szkółkarstwie oraz w uprawach amatorskich.

W sklepie Ogrodniczo-Rolny.pl znajdziesz produkty wspierające biologiczną ochronę upraw, w tym pożyteczne roztocza i owady, preparaty mikrobiologiczne, biologiczne środki ochrony roślin, pułapki oraz akcesoria służące do monitorowania obecności szkodników.

Odpowiednio zaplanowana ochrona biologiczna pozwala ograniczać liczebność niepożądanych organizmów, zmniejszać presję szkodników i uzupełniać tradycyjne programy ochrony. Jej skuteczność zależy od właściwego rozpoznania zagrożenia, odpowiednio wczesnego zastosowania produktu oraz utrzymania warunków sprzyjających organizmom pożytecznym.

Na czym polega biologiczna ochrona roślin?

Biologiczna ochrona roślin wykorzystuje naturalne zależności zachodzące pomiędzy organizmami. Do ograniczania szkodników mogą być stosowane ich naturalne wrogowie, takie jak drapieżne roztocza, pasożytnicze błonkówki, drapieżne pluskwiaki, nicienie lub mikroorganizmy.

W ochronie przed chorobami wykorzystuje się natomiast wybrane szczepy bakterii, grzybów i innych mikroorganizmów, które mogą konkurować z patogenami, ograniczać ich rozwój lub wspierać naturalne mechanizmy ochronne roślin.

W zależności od rodzaju zagrożenia ochrona biologiczna może obejmować:

• wprowadzanie organizmów pożytecznych do uprawy,
• stosowanie biologicznych środków ochrony roślin,
• wykorzystywanie mikroorganizmów konkurujących z patogenami,
• monitorowanie obecności szkodników,
• stosowanie pułapek lepowych i feromonowych,
• działania profilaktyczne ograniczające ryzyko rozwoju infekcji,
• łączenie metod biologicznych z innymi elementami integrowanej ochrony roślin.

Organizmy pożyteczne do zwalczania szkodników

Jednym z najważniejszych elementów biologicznej ochrony jest wykorzystanie żywych organizmów pożytecznych. Po wprowadzeniu do uprawy wyszukują one szkodniki, ich jaja albo larwy i ograniczają rozwój populacji.

W zależności od gatunku mogą być stosowane przeciwko:

• przędziorkom,
• wciornastkom,
• mączlikom,
• mszycom,
• ziemiórkom,
• minierkom,
• wełnowcom,
• tarcznikom,
• larwom szkodników glebowych,
• innym organizmom występującym w uprawach pod osłonami i w gruncie.

Dobór organizmu pożytecznego musi uwzględniać konkretny gatunek szkodnika, rodzaj uprawy, liczebność populacji oraz warunki panujące w szklarni, tunelu lub na plantacji.

Drapieżne roztocza

Drapieżne roztocza należą do najczęściej wykorzystywanych organizmów pożytecznych w uprawach ogrodniczych. W zależności od gatunku mogą żerować na przędziorkach, wciornastkach, roztoczach i innych drobnych szkodnikach.

Przykładem jest dobroczynek kalifornijski, czyli Neoseiulus californicus. Jest on stosowany przede wszystkim do ograniczania przędziorków i może funkcjonować w uprawie również przy stosunkowo niewielkiej liczbie ofiar. Systemy hodowlane, takie jak Californicus-Breeding System, umożliwiają stopniowe uwalnianie pożytecznych roztoczy przez określony czas.

Inne gatunki drapieżnych roztoczy mogą być wykorzystywane między innymi do zwalczania wciornastków lub szkodników rozwijających się w podłożu.

Pasożytnicze błonkówki

Pasożytnicze błonkówki to niewielkie owady wykorzystywane między innymi do ograniczania populacji mszyc, mączlików i miniarek. Samice składają jaja w ciele lub określonym stadium rozwojowym szkodnika, co prowadzi do zahamowania jego dalszego rozwoju.

Poszczególne gatunki błonkówek mają określonych żywicieli. Z tego powodu bardzo ważne jest prawidłowe rozpoznanie szkodnika przed zamówieniem i wprowadzeniem organizmu pożytecznego.

Drapieżne owady

W biologicznej ochronie stosuje się również drapieżne pluskwiaki, chrząszcze oraz larwy niektórych owadów. Mogą one aktywnie przemieszczać się po roślinach i wyszukiwać szkodniki.

Drapieżne owady wykorzystuje się między innymi przeciwko:

• wciornastkom,
• mszycom,
• mączlikom,
• przędziorkom,
• jajom i młodym larwom innych szkodników.

Niektóre gatunki mogą odżywiać się więcej niż jednym rodzajem ofiary, dzięki czemu wspierają ochronę upraw narażonych na jednoczesne występowanie kilku szkodników.

Nicienie pożyteczne

Pożyteczne nicienie są mikroskopijnymi organizmami wykorzystywanymi do ograniczania wybranych stadiów szkodników rozwijających się w glebie, podłożu lub ukrytych częściach roślin.

W zależności od gatunku mogą być stosowane przeciwko:

• larwom ziemiórek,
• opuchlakom,
• pędrakom,
• larwom niektórych muchówek,
• innym szkodnikom glebowym.

Preparaty z nicieniami podaje się zazwyczaj wraz z wodą do gleby lub podłoża. Skuteczność zabiegu zależy od odpowiedniej wilgotności, temperatury oraz sposobu przygotowania roztworu.

Biologiczne preparaty mikrobiologiczne

W ochronie biologicznej wykorzystuje się także preparaty zawierające wyselekcjonowane mikroorganizmy. Mogą to być bakterie, grzyby lub inne organizmy zdolne do ograniczania rozwoju szkodników albo patogenów.

W zależności od produktu preparaty mikrobiologiczne mogą:

• konkurować z patogenami o przestrzeń i składniki odżywcze,
• ograniczać rozwój chorób w strefie korzeniowej,
• wspierać ochronę powierzchni liści,
• działać na określone stadia szkodników,
• wspomagać naturalne mechanizmy obronne roślin,
• uzupełniać program integrowanej ochrony.

Produkty mikrobiologiczne są organizmami żywymi lub zawierają ich formy przetrwalnikowe, dlatego szczególne znaczenie mają warunki przechowywania, termin przydatności i właściwy sposób aplikacji.

Biologiczne środki ochrony roślin

Biologiczne środki ochrony roślin mogą zawierać mikroorganizmy, substancje pochodzenia naturalnego lub inne składniki wykorzystywane do ograniczania chorób i szkodników.

Podobnie jak chemiczne środki ochrony roślin, należy stosować je wyłącznie zgodnie z aktualną etykietą. Przed zabiegiem trzeba sprawdzić:

• dopuszczone uprawy,
• zwalczane organizmy,
• zalecaną dawkę,
• termin stosowania,
• liczbę dopuszczonych zabiegów,
• wymagane warunki aplikacji,
• okres karencji, jeżeli został określony,
• zasady bezpiecznego stosowania.

Pochodzenie biologiczne nie oznacza, że produkt można stosować w dowolnej dawce lub bez zachowania środków ostrożności.

Monitoring szkodników

Skuteczna ochrona biologiczna rozpoczyna się od systematycznego monitorowania uprawy. Organizmy pożyteczne najlepiej wprowadzać profilaktycznie lub przy niewielkiej liczebności szkodników, zanim dojdzie do ich masowego rozwoju.

Do monitorowania wykorzystuje się między innymi:

• żółte tablice lepowe,
• niebieskie tablice lepowe,
• pułapki feromonowe,
• lupy i urządzenia powiększające,
• regularne przeglądanie spodniej strony liści,
• ocenę pędów, kwiatów i stożków wzrostu,
• liczenie szkodników w określonych punktach uprawy.

Żółte tablice lepowe pomagają wykrywać między innymi mączliki, mszyce uskrzydlone i ziemiórki. Niebieskie tablice są często wykorzystywane do obserwacji wciornastków.

Tablice lepowe służą przede wszystkim do monitorowania i sygnalizacji pojawienia się szkodników. Nie zawsze są wystarczającą metodą zwalczania licznej populacji.

W jakich uprawach stosuje się ochronę biologiczną?

Biologiczne metody ochrony można wykorzystywać w wielu systemach produkcji.

Najczęściej stosuje się je w:

• uprawie pomidorów,
• uprawie ogórków,
• uprawie papryki,
• produkcji sałaty i ziół,
• uprawie truskawek,
• uprawie malin,
• sadach,
• szkółkach roślin,
• produkcji roślin ozdobnych,
• uprawie kwiatów ciętych,
• tunelach foliowych,
• szklarniach,
• ogrodach przydomowych,
• uprawach ekologicznych,
• integrowanej produkcji roślin.

Szczególnie dobre warunki do stosowania organizmów pożytecznych występują pod osłonami, gdzie łatwiej kontrolować temperaturę, wilgotność i migrację organizmów.

Ochrona biologiczna pomidora

W uprawie pomidora ochrona biologiczna może być wykorzystywana do ograniczania między innymi mączlików, przędziorków, wciornastków, mszyc, miniarek i szkodników glebowych.

Program ochrony może obejmować:

• regularny monitoring na tablicach lepowych,
• profilaktyczne wprowadzanie organizmów pożytecznych,
• stosowanie drapieżnych roztoczy,
• wykorzystywanie pasożytniczych błonkówek,
• stosowanie pożytecznych nicieni,
• używanie biologicznych preparatów mikrobiologicznych,
• usuwanie silnie porażonych części roślin.

Kluczowe znaczenie ma rozpoczęcie działań przed nadmiernym wzrostem liczebności szkodników.

Ochrona biologiczna ogórka

Ogórki uprawiane pod osłonami mogą być atakowane między innymi przez przędziorki, wciornastki, mączliki i mszyce. Wczesne wykrycie pierwszych osobników pozwala szybciej dobrać odpowiednie rozwiązanie biologiczne.

W przypadku ogórków szczególnie istotne jest dokładne kontrolowanie spodniej strony liści, ponieważ właśnie tam często rozpoczyna się rozwój kolonii szkodników.

Ochrona biologiczna papryki

Papryka może być zasiedlana przez wciornastki, mszyce, przędziorki i mączliki. Biologiczny program ochrony powinien być zaplanowany już na początku uprawy, zwłaszcza w produkcji szklarniowej.

Ważne jest regularne sprawdzanie:

• stożków wzrostu,
• młodych liści,
• kwiatów,
• spodniej strony blaszek liściowych,
• tablic lepowych rozmieszczonych w obiekcie.

Ochrona biologiczna w uprawach ekologicznych

Biologiczne metody ochrony są ważnym elementem upraw ekologicznych, jednak nie każdy produkt określany jako naturalny lub biologiczny może być automatycznie stosowany w każdym systemie certyfikowanym.

Przed zastosowaniem należy sprawdzić status konkretnego produktu, wymagania jednostki certyfikującej oraz obowiązujące zasady produkcji ekologicznej.

Ochrona biologiczna a integrowana ochrona roślin

Ochrona biologiczna jest jednym z podstawowych elementów integrowanej ochrony roślin. Podejście to zakłada łączenie różnych metod w taki sposób, aby skutecznie ograniczać zagrożenia przy możliwie racjonalnym wykorzystaniu środków ochrony.

Program integrowany może obejmować:

• profilaktykę,
• higienę uprawy,
• monitoring,
• właściwą agrotechnikę,
• organizmy pożyteczne,
• środki biologiczne,
• selektywne środki chemiczne,
• ocenę skuteczności wykonanych zabiegów.

Nie zawsze konieczne jest całkowite wyeliminowanie metod chemicznych. Ważne jest jednak, aby produkty były dobierane w sposób możliwie bezpieczny dla wprowadzonych organizmów pożytecznych.

Czy ochronę biologiczną można łączyć z chemiczną?

Ochronę biologiczną można łączyć z wybranymi metodami chemicznymi, ale wymaga to dużej ostrożności. Niektóre insektycydy, akarycydy i fungicydy mogą działać szkodliwie na organizmy pożyteczne przez wiele dni lub tygodni po aplikacji.

Przed wykonaniem zabiegu należy sprawdzić:

• wpływ substancji czynnej na konkretny organizm pożyteczny,
• okres szkodliwego działania pozostałości,
• możliwość zastosowania środka przed lub po introdukcji,
• wpływ produktu na jaja, larwy i osobniki dorosłe,
• zalecenia dostawcy organizmów biologicznych.

Nie należy zakładać, że środek selektywny wobec jednej grupy organizmów będzie bezpieczny dla wszystkich pożytecznych gatunków.

Jak rozpocząć biologiczną ochronę uprawy?

Pierwszym krokiem powinno być dokładne rozpoznanie problemu. Podobne uszkodzenia mogą być powodowane przez różne gatunki szkodników, a dobór niewłaściwego organizmu pożytecznego nie przyniesie oczekiwanego rezultatu.

Przed rozpoczęciem programu należy:

1. rozpoznać gatunek szkodnika lub chorobę,
2. ocenić skalę zagrożenia,
3. sprawdzić historię wcześniejszych zabiegów,
4. dobrać odpowiedni organizm lub preparat,
5. ocenić temperaturę i wilgotność,
6. zaplanować termin introdukcji,
7. regularnie kontrolować efekty,
8. w razie potrzeby powtarzać wprowadzanie organizmów.

W dużych obiektach warto stworzyć mapę punktów kontrolnych i prowadzić regularne zapisy liczby szkodników obserwowanych na tablicach lepowych oraz roślinach.

Profilaktyczne i interwencyjne stosowanie organizmów pożytecznych

Organizmy pożyteczne mogą być wprowadzane profilaktycznie albo interwencyjnie.

Zastosowanie profilaktyczne

Polega na wprowadzaniu niewielkich liczebności organizmów pożytecznych jeszcze przed pojawieniem się większej populacji szkodników. Takie rozwiązanie jest szczególnie skuteczne w uprawach, w których określony problem występuje regularnie.

Zastosowanie interwencyjne

Stosuje się je po wykryciu szkodników. Im wcześniej rozpocznie się działanie, tym większa jest szansa na skuteczne ograniczenie populacji.

Przy bardzo licznej populacji szkodników samo wprowadzenie organizmów pożytecznych może nie zapewnić szybkiego rezultatu. W takiej sytuacji konieczne może być wcześniejsze ograniczenie liczebności szkodnika metodą kompatybilną z dalszą ochroną biologiczną.

Warunki wpływające na skuteczność ochrony biologicznej

Skuteczność organizmów pożytecznych i preparatów biologicznych zależy od warunków panujących w uprawie.

Najważniejsze znaczenie mają:

• temperatura,
• wilgotność względna powietrza,
• długość dnia i nasłonecznienie,
• rodzaj rośliny,
• gęstość ulistnienia,
• liczebność szkodników,
• dostępność odpowiednich stadiów rozwojowych ofiary,
• pozostałości wcześniejszych środków ochrony,
• sposób przechowywania produktu,
• czas pomiędzy dostawą a zastosowaniem.

Każdy organizm ma określony zakres warunków, w których najlepiej się rozwija. Produkt skuteczny w jednej uprawie może działać słabiej przy zbyt niskiej temperaturze, małej wilgotności albo braku odpowiedniego pokarmu.

Jak przechowywać organizmy pożyteczne?

Organizmy pożyteczne są produktami żywymi i wymagają szczególnego traktowania. Najczęściej należy zastosować je możliwie szybko po otrzymaniu.

Podczas przechowywania trzeba przestrzegać informacji producenta dotyczących:

• temperatury,
• maksymalnego czasu przechowywania,
• pozycji opakowania,
• ochrony przed światłem,
• ochrony przed przegrzaniem,
• sposobu transportu.

Nie należy samodzielnie przyjmować, że każdy produkt biologiczny można przechowywać w zwykłej lodówce. Zbyt niska temperatura może być dla niektórych organizmów równie niekorzystna jak przegrzanie.

Jak prawidłowo wprowadzać organizmy pożyteczne?

Sposób aplikacji zależy od gatunku i formulacji produktu. Organizmy mogą być dostarczane w saszetkach, butelkach, kartonikach, tubach lub opakowaniach przeznaczonych do rozsypywania na roślinach.

Podczas wprowadzania należy:

• postępować zgodnie z instrukcją produktu,
• równomiernie rozmieścić organizmy w uprawie,
• zwiększyć dawkę w miejscach szczególnie zagrożonych,
• unikać aplikacji w pełnym słońcu i podczas wysokiej temperatury,
• nie pozostawiać opakowań w nagrzanym samochodzie,
• uwzględnić wcześniejsze zabiegi chemiczne,
• oznaczyć datę i miejsce introdukcji,
• kontrolować rozwój populacji w kolejnych dniach i tygodniach.

Saszetek hodowlanych nie należy otwierać ani opróżniać, jeżeli producent nie zaleca takiego sposobu użycia. Są one zaprojektowane tak, aby organizmy stopniowo wydostawały się do uprawy.

Zalety biologicznej ochrony roślin

Prawidłowo zastosowana ochrona biologiczna może zapewniać wiele korzyści:

• ograniczenie populacji szkodników,
• mniejsze uzależnienie od częstych zabiegów chemicznych,
• możliwość budowania długotrwałej ochrony,
• ograniczenie ryzyka powstawania odporności szkodników,
• przydatność w uprawach intensywnie zbieranych,
• dopasowanie do integrowanej ochrony roślin,
• możliwość stosowania w wielu uprawach pod osłonami,
• ograniczenie pozostałości środków chemicznych,
• ochronę owadów zapylających przy właściwie dobranym programie,
• wsparcie produkcji wysokiej jakości warzyw, owoców i roślin ozdobnych.

Efekt zależy jednak od właściwego rozpoznania zagrożenia, jakości produktu i prawidłowego przeprowadzenia introdukcji.

Najczęstsze błędy w ochronie biologicznej

Do najczęściej popełnianych błędów należą:

• zbyt późne rozpoczęcie ochrony,
• błędne rozpoznanie szkodnika,
• zastosowanie niewłaściwego organizmu pożytecznego,
• wprowadzenie zbyt małej liczebności,
• brak powtarzania introdukcji,
• nieprawidłowe przechowywanie produktu,
• pozostawienie przesyłki w wysokiej temperaturze,
• wykonanie niekompatybilnego zabiegu chemicznego,
• brak monitorowania populacji,
• niedostosowanie produktu do temperatury i wilgotności,
• oczekiwanie natychmiastowego całkowitego zniszczenia szkodników.

Ochrona biologiczna wymaga systematyczności. Organizmy pożyteczne nie zawsze działają tak szybko jak preparat interwencyjny, ale mogą stopniowo ograniczać populację szkodników i utrzymywać ją na niskim poziomie.

Dlaczego warto wybrać ochronę biologiczną w Ogrodniczo-Rolny.pl?

W sklepie Ogrodniczo-Rolny.pl znajdziesz produkty przeznaczone do biologicznej ochrony roślin w szklarniach, tunelach, ogrodach, sadach i na plantacjach.

Oferujemy rozwiązania wspomagające zwalczanie najważniejszych szkodników upraw ogrodniczych, w tym przędziorków, wciornastków, mączlików, mszyc, ziemiórek i innych organizmów obniżających jakość oraz wielkość plonu.

Dostępne produkty pozwalają budować kompleksowy program obejmujący monitoring, działania profilaktyczne, introdukcję organizmów pożytecznych oraz stosowanie biologicznych preparatów dostosowanych do rodzaju uprawy i występującego problemu.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest biologiczna ochrona roślin?

Biologiczna ochrona roślin polega na wykorzystywaniu organizmów pożytecznych, mikroorganizmów oraz preparatów pochodzenia biologicznego do ograniczania szkodników i chorób.

Czy ochrona biologiczna jest skuteczna?

Tak, pod warunkiem prawidłowego rozpoznania zagrożenia, odpowiedniego doboru produktu i wystarczająco wczesnego rozpoczęcia działań. Duże znaczenie mają również temperatura, wilgotność oraz wcześniejsze zabiegi chemiczne.

Kiedy najlepiej wprowadzać organizmy pożyteczne?

Najlepiej profilaktycznie albo bezpośrednio po wykryciu pierwszych szkodników. Zbyt późna introdukcja, gdy populacja jest już bardzo liczna, może nie przynieść dostatecznie szybkiego rezultatu.

Czy organizmy pożyteczne są bezpieczne dla roślin?

Organizmy przeznaczone do biologicznej ochrony są dobierane tak, aby żerowały na określonych szkodnikach lub ich stadiach rozwojowych. Należy jednak stosować je zgodnie z instrukcją i przeznaczeniem produktu.

Czy ochronę biologiczną można stosować w domu?

Niektóre rozwiązania biologiczne można wykorzystywać przy roślinach domowych, balkonowych i w ogrodach zimowych. Należy dobrać produkt do konkretnego szkodnika oraz warunków panujących w pomieszczeniu.

Czy organizmy pożyteczne mogą wydostać się ze szklarni?

Niektóre gatunki mogą przemieszczać się poza miejsce aplikacji, jednak zwykle pozostają tam, gdzie znajdują odpowiedni pokarm i korzystne warunki. Ich zachowanie zależy od gatunku i rodzaju uprawy.

Czy dobroczynek zwalcza przędziorki?

Tak. Wybrane gatunki dobroczynków są naturalnymi wrogami przędziorków. Konkretny gatunek należy dobrać do warunków uprawy, nasilenia problemu i gatunku szkodnika.

Jak szybko działają organizmy pożyteczne?

Czas działania zależy od organizmu, liczebności szkodników i warunków środowiskowych. Ograniczenie populacji może być widoczne po kilku dniach lub tygodniach. Ochrona biologiczna wymaga regularnego monitorowania.

Czy po zastosowaniu chemicznego oprysku można wprowadzić organizmy pożyteczne?

Zależy to od zastosowanej substancji czynnej i czasu jej działania. Niektóre środki mogą pozostawać szkodliwe dla organizmów pożytecznych przez dłuższy czas. Przed introdukcją należy sprawdzić kompatybilność produktów.

Czy tablice lepowe wystarczą do zwalczania szkodników?

Tablice lepowe służą przede wszystkim do wykrywania i monitorowania szkodników. Mogą częściowo ograniczać liczbę osobników dorosłych, ale zwykle nie zastępują pełnego programu ochrony przy silnym nasileniu problemu.

Jak przechowywać dobroczynki i inne żywe organizmy?

Należy przestrzegać warunków określonych przez producenta. Organizmy pożyteczne najlepiej zastosować możliwie szybko po dostawie, chroniąc je przed przegrzaniem, mrozem i bezpośrednim światłem.

Czy ochrona biologiczna nadaje się do upraw ekologicznych?

Wiele metod biologicznych jest wykorzystywanych w produkcji ekologicznej, ale możliwość zastosowania konkretnego produktu należy sprawdzić zgodnie z jego statusem i wymaganiami obowiązującymi w danym systemie certyfikacji.